Wat zijn buitenplaatsen

De identiteit van het huidige Noord-Hollandse landschap is voor een groot deel bepaald door de Gouden Eeuw. De rijkdom en kennis die werden vergaard, hebben grote invloed gehad op de ontwikkeling van de regio.

Amsterdamse elite in de Gouden Eeuw

Huis Leyduin
Kenneth Stamp

De welvaart van de stedelijke elite in Amsterdam gaf vanaf de zestiende eeuw een enorme impuls aan de aanleg van buitenhuizen, tuinen, parken en bossen. Het was een landgoed of een hofstede waarbij het buitenhuis een combinatie vormde met een productietuin, een boerderij en landerijen, soms zelf in combinatie met een productiebos.

Buitenhuis

Paviljoen Welgelegen stijlkamer
Kenneth Stamp

Aanvankelijk was het buitenhuis/landgoed het domein van de adel. Een weelderige zetel waar vandaan zij hun domein regeerden. Meestal bezat de adel ook een huis in de stad, maar het landgoed vormde de basis voor het bezit.

Met de groeiende welvaart tijdens de Gouden Eeuw kantelde dit beeld. De stedelijke burgerij schafte zich een buitenhuis aan om in de zomer de stinkende stad te ontvluchten. Voor hen bleef de basis hun huis in de stad. 

Dit is de essentie van verschil tussen een adelijk landgoed en een buitenplaats van de stedelijke burgerij. Hoewel de termen veelal door elkaar worden gebruikt.

Buitenplaatsen kaart anno 1805

Buitenplaatsen tegenwoordig

In de huidige tijd zijn er lang niet zo veel buitenplaatsen meer als in de hoogtijdagen van de zeventiende eeuw. In Amstelland bijvoorbeeld, waar vroeger wel 70 buitenplaatsen waren langs de Amstel, zijn er nu nog maar vier over. Toch heeft elke buitenplaats een uniek verhaal en een bijzondere geschiedenis. Op de buitenplaatsen die nog bestaan kan je die sporen ook nog zien, hetzij in de stijlen van bouwen, stijlen van tuin, of zelfs in het huidige gebruik. 

Verder verdiepen...

Wilt u meer weten over waar er buitenplaatsen staan in Noord-Holland? Neem dan een kijkje op Oneindig Noord-Holland. Door verhalen uit de geschiedenis met collecties te verbinden, wordt het rijke verleden van Noord-Holland digitaal tot leven gebracht. 

Bezoekt u ook eens de website van sKBL. Hier vindt u niet alleen veel nuttige en historische informatie over buitenplaatsen in heel Nederland. De Stichting Kastelen Buitenplaatsen Landgoederen zet zich ook in voor meer samenwerking tussen relevante betrokkenen.