Wat zijn buitenplaatsen

De identiteit van het huidige Noord-Hollandse landschap is voor een groot deel bepaald door de Gouden Eeuw. De rijkdom en kennis die werden vergaard, hebben grote invloed gehad op de ontwikkeling van de regio.

Amsterdamse elite in de Gouden Eeuw

Huis Leyduin
Kenneth Stamp

De welvaart van de stedelijke elite in Amsterdam gaf vanaf de zestiende eeuw een enorme impuls aan de aanleg van buitenhuizen, tuinen, parken en bossen. Het was een landgoed of een hofstede waarbij het buitenhuis een combinatie vormde met een productietuin, een boerderij en landerijen, soms zelf in combinatie met een productiebos.

Buitenhuis

Paviljoen Welgelegen stijlkamer
Kenneth Stamp

Aanvankelijk was het buitenhuis/landgoed het domein van de adel. Een weelderige zetel waar vandaan zij hun domein regeerden. Meestal bezat de adel ook een huis in de stad, maar het landgoed vormde de basis voor het bezit.

Met de groeiende welvaart tijdens de Gouden Eeuw kantelde dit beeld. De stedelijke burgerij schafte zich een buitenhuis aan om in de zomer de stinkende stad te ontvluchten. Voor hen bleef de basis hun huis in de stad. 

Dit is de essentie van verschil tussen een adelijk landgoed en een buitenplaats van de stedelijke burgerij. Hoewel de termen veelal door elkaar worden gebruikt.

Buitenplaatsen kaart anno 1805

Buitenplaatsen tegenwoordig

In de huidige tijd zijn er lang niet zo veel buitenplaatsen meer als in de hoogtijdagen van de zeventiende eeuw. In Amstelland bijvoorbeeld, waar vroeger wel 70 buitenplaatsen waren langs de Amstel, zijn er nu nog maar vier over. Toch heeft elke buitenplaats een uniek verhaal en een bijzondere geschiedenis. Op de buitenplaatsen die nog bestaan kan je die sporen ook nog zien, hetzij in de stijlen van bouwen, stijlen van tuin, of zelfs in het huidige gebruik. 

Verder verdiepen...

Wilt u meer weten over waar er buitenplaatsen staan in Noord-Holland? Neem dan een kijkje op Oneindig Noord-Holland. Door verhalen uit de geschiedenis met collecties te verbinden, wordt het rijke verleden van Noord-Holland digitaal tot leven gebracht. 

Bezoekt u ook eens de website van sKBL. Hier vindt u niet alleen veel nuttige en historische informatie over buitenplaatsen in heel Nederland. De Stichting Kastelen Buitenplaatsen Landgoederen zet zich ook in voor meer samenwerking tussen relevante betrokkenen.  

Landhuis met bijgebouwen, tuin en park, dat is gesticht om voor kortere of langere tijd op het platteland te vertoeven. De stichting had tot doel te dienen als statussymbool.

Klik hier voor meer informatie

Een Engelse tuin is een landschapstuin, die in de mode kwam in de tweede helft van de achttiende eeuw en het begin van de negentiende eeuw. Het concept leunt op de voorstelling van romantische, parkachtige landschappen met verrassende doorkijkjes. In de praktijk wordt dit doorgaans gestalte gegeven door de aanleg van grasvelden, liefst op heuvelachtig terrein, omgeven door en afgewisseld met boomgroepen.

Een Franse tuin (Jardin à la Française) of baroktuin is een formele tuin die is aangelegd in een Franse stijl, naar model van de Italiaanse renaissance-tuin.

Klik hier voor meer informatie

Vanouds'buitenplaats', perceel, vaak gebruikt voor riddermatig goed, buitenhuis.

Gemetselde kelder, afgesloten door een bakstenen gewelf en overdekt met een dikke laag aarde, zodat een heuvel ontstond. In de ijskelder werden op buitenplaatsen stukken natuurijs opgeslagen die 's winters uit vijvers waren gehakt en 's zomers voor koeling werden gebruikt.

Bijgebouw van buitenplaats of groot stadshuis, waarin koetsen en paarden werden ondergebracht. Vaak woonde er ook personeel in.

Een landgoed is een gebied van meerdere hectares, met landerijen en tuinen en waar een buitenplaats, landhuis, een grote boerderij, kerk of kasteel op voorkomt.

Klik hier voor meer informatie

Aangelegde tuinen die bedoeld waren voor de teelt en bewaring van groenten en fruit voor jaarrond gebruik,

Plantenkas of serre, oorspronkelijk een langwerpig ondiep gebouw voor het onderbrengen van oranjebomen, algemeen broeikas voor tropische gewassen.

Bossen met het produceren van hout als voornaamste doel.

Fruitmuur van een halve steen dik op doorgaande golvende of slingerende plattegrond, bestaande uit regelmatig elkaar afwisselende cirkelsegmenten. De golvende vorm geeft stevigheid aan de dunne muur en vormt aan de zuidzijde beschutte warme plaatsen, waar kwetsbare lei- en klimgewassen kunnen groeien.

Tuinhuis waar men thee en andere dranken nuttig, vooral op buitenplaatsen in de omliggend thuin (veelal aan het water) gesitueerd.